Zalecenia ADA i EASD dotyczące postępowania żywieniowego w cukrzycy – korzystne odniesienia do stosowania słodzików

W 2023 r. Amerykańskie Stowarzyszenie Diabetologiczne (ADA) oraz Grupa badawcza ds. cukrzycy i żywienia (DNSG) Europejskiego Stowarzyszenia Badań nad Cukrzycą (EASD) opublikowały nowe zalecenia żywieniowe dla osób z cukrzycą. Obie organizacje dopuściły stosowanie niskokalorycznych i bezkalorycznych substancji słodzących (NNS) jako zamienników cukru, wskazując na ich potencjalne korzyści w kontroli masy ciała i glikemii.

Stanowisko ADA dotyczące spożywania słodzików u pacjentów z cukrzycą

„Standards of Care in Diabetes – 2023” to najważniejszy dokument opracowany przez ADA, który zawiera aktualne wytyczne praktyki klinicznej w diabetologii [1]. W części dotyczącej żywienia ADA podkreśla, że zamiana cukru na niskokaloryczne lub bezkaloryczne substancje słodzące może obniżać spożycie kalorii i węglowodanów, o ile nie dochodzi do kompensacyjnego wzrostu podaży energii z innych źródeł.

Autorzy zauważają, że napoje ze słodzikami mogą być realną alternatywą dla wody, zwłaszcza u osób przyzwyczajonych do smaku słodkiego. Chociaż woda pozostaje pierwszym i rekomendowanym wyborem, ADA uznaje, że dla pacjentów z nadwagą lub otyłością oraz chorych na cukrzycę produkty z NNS (non-nutritive sweetener) mogą być akceptowalnym zamiennikiem napojów i produktów słodzonych cukrem.

ADA wskazuje również, że niskokaloryczne i bezkaloryczne substancje słodzące nie mają istotnego wpływu na kontrolę glikemii. Mogą jednak wspierać redukcję masy ciała, jeśli są stosowane w ramach dobrze zbilansowanej diety, a u konsumenta nie dochodzi do rekompensowania kalorii z innych źródeł. W dokumencie podkreślono, że zadaniem pracowników ochrony zdrowia jest edukowanie pacjentów i wskazywanie, jak prawidłowo włączać niskokaloryczne i bezkaloryczne substancje słodzące do codziennego jadłospisu.

Rekomendacje EASD/DNSG dotyczące spożywania słodzików u pacjentów z cukrzycą

W dokumencie przygotowanym przez Grupę badawczą ds. cukrzycy i żywienia [2] jednoznacznie stwierdzono, że niskokaloryczne i bezkaloryczne substancje słodzące mogą być stosowane w celu zastąpienia cukru w żywności i napojach.

Według ekspertów EASD/DNSG napoje ze słodzikami, stosowane zamiast napojów słodzonych cukrem, przyczyniają się do zmniejszenia masy ciała i redukcji czynników ryzyka kardiometabolicznego. Efekt ten dotyczy zarówno osób z cukrzycą, jak i osób zagrożonych jej rozwojem. Co istotne, w analizach wykazano, że stosowanie NNS jest związane ze zmniejszonym ryzykiem otyłości i powikłań sercowo-naczyniowych, a skala efektu była porównywalna do tej obserwowanej przy zastępowaniu napojów cukrowych wodą.

Panel DNSG zwrócił uwagę, że stosowanie NNS powinno mieć charakter umiarkowany i być elementem szerszej strategii ograniczania spożycia cukrów wolnych i dodanych. Rekomendacje opierają się na wynikach badań randomizowanych oraz przeglądach systematycznych, które konsekwentnie wskazują na korzystny wpływ słodzików w kontekście kontroli masy ciała i parametrów kardiometabolicznych.

Wspólne przesłanie

Zarówno ADA, jak i EASD/DNSG, podkreślają, że stosowanie niskokalorycznych i bezkalorycznych substancji słodzących może być pomocnym narzędziem w dietoterapii cukrzycy. Dokumenty obu organizacji wskazują na zbieżne wnioski. Niskokaloryczne i bezkaloryczne substacje słodzące:

• mogą wspierać redukcję kalorii i węglowodanów;
• stosowane zamiast cukru nie pogarszają kontroli glikemii;
• mogą przyczyniać się do zmniejszenia masy ciała i redukcji ryzyka kardiometabolicznego;
• najlepszym wyborem pozostaje woda, jednak niskokaloryczne i bezkaloryczne substancje słodzące są realną alternatywą dla osób, którym trudno zrezygnować ze smaku słodkiego.

Stosowanie słodzików u pacjentów z cukrzycą: podsumowanie

Nowe wytyczne ADA i EASD/DNSG potwierdzają, że niskokaloryczne i bezkaloryczne substancje słodzące mogą być stosowane w diecie osób z cukrzycą jako zamienniki cukru. Mogą wspierać kontrolę masy ciała, poprawę parametrów kardiometabolicznych oraz ułatwiać pacjentom ograniczanie spożycia cukrów. Ostateczny efekt zależy jednak od całości diety i braku kompensacji kalorycznej.

1. ElSayed, N. A., Aleppo, G., Aroda, V. R., Bannuru, R. R., Brown, F. M., Bruemmer, D., Collins, B. S., Hilliard, M. E., Isaacs, D., Johnson, E. L., Kahan, S., Khunti, K., Leon, J., Lyons, S. K., Perry, M. L., Prahalad, P., Pratley, R. E., Seley, J. J., Stanton, R. C., Young-Hyman, D., … on behalf of the American Diabetes Association (2023). 5. Facilitating Positive Health Behaviors and Well-being to Improve Health Outcomes: Standards of Care in Diabetes-2023. Diabetes care, 46(Supple 1), S68–S96. https://doi.org/10.2337/dc23-S005
2. Diabetes and Nutrition Study Group (DNSG) of the European Association for the Study of Diabetes (EASD) (2023). Evidence-based European recommendations for the dietary management of diabetes. Diabetologia, 66(6), 965–985. https://doi.org/10.1007/s00125-023-05894-8