Wytyczne WHO dotyczące słodzików budzą kontrowersje. Naukowcy wskazują na niespójności

W maju 2023 r. Światowa Organizacja Zdrowia (WHO) opublikowała zalecenia dotyczące stosowania niecukrowych substancji słodzących (NSS). Dokument wywołał duże zainteresowanie opinii publicznej i ekspertów, ponieważ WHO odradza stosowanie słodzików jako narzędzia kontroli masy ciała i redukcji ryzyka chorób niezakaźnych.

Jakie były podstawy zaleceń WHO?

Wytyczne powstały na podstawie przeglądu systematycznego i metaanalizy badań zleconych przez WHO. Analizy wykazały, że w randomizowanych badaniach kontrolowanych (RCT) słodziki sprzyjały zmniejszeniu masy ciała i obniżeniu spożycia energii. Natomiast w badaniach kohortowych – które mają charakter obserwacyjny i są obarczone większym ryzykiem błędów – spożycie słodzików wiązano z wyższym ryzykiem otyłości, cukrzycy typu 2 i chorób układu krążenia.

Na tej podstawie WHO sformułowało warunkowe zalecenie: „Nie należy stosować niecukrowych substancji słodzących jako środka do kontroli masy ciała ani redukcji ryzyka chorób niezakaźnych”. Zalecenie obejmuje niskokaloryczne i bezkaloryczne substancje słodzące, takie jak aspartam, acesulfam K, sukraloza czy stewia. Nie obejmuje ono jednak polioli (np. ksylitolu), które nie zostały zakwalifikowane do tej grupy. Zalecenie nie dotyczy osób z rozpoznaną cukrzycą.

Krytyka metodologii WHO

Eksperci wskazują, że WHO oparło swoje wnioski przede wszystkim na badaniach kohortowych, pomijając wagę wyników badań klinicznych. Tymczasem zgodnie z uznawaną hierarchią dowodów (GRADE), to właśnie randomizowane badania kontrolowane mają większą wartość dowodową, ponieważ pozwalają ustalić związek przyczynowo-skutkowy.

W analizie przygotowanej na zlecenie WHO uwzględniono także badania trwające rok, które wykazywały trwałe korzyści w zakresie masy ciała i redukcji spożycia energii wynikające z wykorzystania substancji słodzących. Mimo to WHO nie uznało tych wyników za wystarczające do sformułowania pozytywnej rekomendacji, co spotkało się z krytyką ze strony środowiska naukowego.

Co mówią inne organizacje?

Na tle zaleceń WHO wyraźnie odróżniają się stanowiska innych towarzystw naukowych. Amerykańskie Stowarzyszenie Diabetologiczne (ADA) oraz Europejskie Stowarzyszenie Badań nad Cukrzycą (EASD) popierają stosowanie niskokalorycznych i bezkalorycznych substancji słodzących jako alternatywy dla cukru. Podkreślają, że zastąpienie cukru słodzikami może wspierać kontrolę masy ciała, obniżać spożycie energii i zmniejszać ryzyko kardiometaboliczne.

Podobne wnioski przedstawiły również polskie instytucje naukowe – Polskie Towarzystwo Badań nad Otyłością (PTBO), Narodowy Instytut Zdrowia Publicznego – Państwowy Zakład Higieny (NIZP-PZH) oraz Instytut Żywności i Żywienia (IŻŻ) – które w swoim stanowisku uznały słodziki za bezpieczne i przydatne narzędzie w profilaktyce nadwagi, otyłości i cukrzycy typu 2.

Dlaczego to ważne?

Z punktu widzenia zdrowia publicznego w Polsce i Unii Europejskiej zalecenia WHO mogą być niekorzystne. Niskokaloryczne substancje słodzące stanowią bowiem istotny element reformulacji produktów spożywczych i pomagają konsumentom ograniczać spożycie cukru. Eksperci zwracają uwagę, że stosowanie słodzików powinno być częścią całościowej strategii zdrowego stylu życia, a nie traktowane jako jedyny środek zaradczy.

Podsumowanie

Choć WHO ostrzega przed nadmiernym poleganiem na słodzikach w kontroli masy ciała, wielu naukowców i instytucji podkreśla, że niskokaloryczne i bezkaloryczne substancje słodzące są bezpieczne i mogą wspierać ograniczanie cukru w diecie. Różnice w interpretacji wyników badań pokazują, jak ważne jest uwzględnianie jakości dowodów naukowych i stosowanie ich w odpowiednim kontekście.

1. https://food-forum.pl/artykul/niecukrowe-substancje-slodzace-wedlug-who-pomocne-czy-szkodliwe-wyzwanie-opracowania-zalecen-spozycia