Stanowisko EFSA w sprawie glikozydów stewiolowych (E 960a–d). ADI bez zmian

Europejski Urząd ds. Bezpieczeństwa Żywności (EFSA) opublikował w 2024 r. opinię w sprawie zmiany dopuszczalnego dziennego spożycia (ADI) i rozszerzenia zezwolenia na stosowanie glikozydów stewiolowych (E 960a–d) w produktach spożywczych [1]. Eksperci ocenili propozycje dotyczące nowych zastosowań w żywności oraz wnioski o podniesienie wartości ADI ze względu na dostępne dane toksykokinetyczne.

Propozycje zmian dotyczące glikozydów stewiolowych

Obecnie glikozydy stewiolowe są dopuszczone w Unii Europejskiej w 32 kategoriach żywności. Wnioskodawca zaproponował:

• rozszerzenie stosowania o cztery nowe użycia w kategorii 7.2 „Wyroby piekarnicze”,
• zwiększenie maksymalnych dozwolonych poziomów (MPL) w kategorii 14.1.3 „Nektary owocowe” oraz w trzech zastosowaniach w ramach 14.1.4 „Napoje smakowe”,
• podniesienie ADI z obecnych 4 mg/kg mc./dzień (ekwiwalenty stewiolu) do 6 mg/kg (w oparciu o AUC) lub 16 mg/kg (w oparciu o Cmax).

EFSA nie zmienia ADI dla glikozydów stewiolowych

Panel ds. dodatków do żywności i aromatów (FAF) szczegółowo przeanalizował dane dotyczące wchłaniania, metabolizmu i wydalania glikozydów stewiolowych. Eksperci uznali jednak, że dane toksykokinetyczne nie dostarczają wystarczających podstaw do zmiany ADI.

W konsekwencji wartość dopuszczalnego dziennego spożycia pozostała na dotychczasowym poziomie 4 mg/kg masy ciała dziennie, wyrażonym jako ekwiwalenty stewiolu.

Czy glikozydy stewiolowe są bezpieczne dla dzieci?

EFSA zaktualizowała szacunki narażenia, korzystając z protokołu oceny spożycia opracowanego specjalnie dla substancji słodzących. Analizy wykazały, że przy proponowanych zmianach małe dzieci na 95. percentylu spożycia przekroczyłyby obecne ADI, osiągając wartości do 6,9 mg/kg mc./dzień.

Panel zaznaczył, że obliczenia mają charakter ostrożny i mogą zawyżać rzeczywiste narażenie. Niemniej fakt, że w przypadku najbardziej narażonej grupy – małych dzieci – dochodzi do przekroczenia ustalonego ADI, był decydujący dla odrzucenia wniosku.

Wnioski EFSA dotyczące glikozydów stewiolowych

• ADI dla stewiolu pozostaje bez zmian na poziomie 4 mg/kg mc./dzień.
• Nie zatwierdzono rozszerzenia stosowania glikozydów stewiolowych w kategorii wyrobów piekarniczych ani zwiększenia dopuszczalnych poziomów w nektarach i napojach smakowych.
• EFSA podkreśliła, że bezpieczeństwo konsumentów, zwłaszcza dzieci, pozostaje nadrzędnym kryterium przy podejmowaniu decyzji.

Stanowisko EFSA w sprawie glikozydów stewiolowych: podsumowanie

Opinia EFSA z 2024 r. pokazuje, że choć glikozydy stewiolowe są uznane za bezpieczne w ramach obowiązującego limitu, nie ma podstaw naukowych do zwiększenia ADI ani rozszerzenia zezwolenia na ich stosowanie. Dotychczasowa wartość 4 mg/kg mc./dzień nadal obowiązuje jako granica chroniąca konsumentów, a szczególnie wrażliwe grupy, takie jak małe dzieci, przed nadmiernym narażeniem.

1. EFSA FAF Panel (EFSA Panel on Food Additives and Flavourings), Castle, L., Andreassen, M., Aquilina, G., Bastos, M. L., Boon, P., Fallico, B., FitzGerald, R., Frutos Fernandez, M. J., Grasl-Kraupp, B., Gundert-Remy, U., Gürtler, R., Houdeau, E., Kurek, M., Louro, H., Morales, P., Passamonti, S., Barat Baviera, J. M., Degen, G.,… Vermeiren, S. (2024). Scientific opinion on the extension of the authorisation of use of the food additive steviol glycosides (E 960a–d) and the modification of the acceptable daily intake (ADI) for steviol. EFSA Journal, 22(11), e9045. https://doi.org/10.2903/j.efsa.2024.9045