Rola niskokalorycznych substancji słodzących w ograniczaniu spożycia cukru

Słodki smak jest jednym z pięciu podstawowych wrażeń smakowych, które – w połączeniu z innymi zmysłami – wpływają na wybory żywieniowe. Ludzie z natury preferują smak słodki i odczuwają przyjemność z jego spożywania. Tradycyjnie wykorzystywano w tym celu cukier i miód, a w przemyśle spożywczym również fruktozę czy syrop glukozowo-fruktozowy.

W ostatnich latach coraz większą popularność zyskują niskokaloryczne substancje słodzące, które pozwalają ograniczyć spożycie cukru bez konieczności rezygnowania z przyjemności smaku. Dzięki nim możliwe jest obniżenie kaloryczności produktów, co wspiera utrzymanie prawidłowo zbilansowanej diety.

Słodziki jako narzędzie w poprawie jakości diety

Włączenie niskokalorycznych substancji słodzących do diety może wspierać realizację zaleceń żywieniowych związanych z ograniczeniem cukru, bez konieczności rezygnacji ze słodkiego smaku. W praktyce słodziki mogą:

• pomóc w ograniczeniu spożycia cukru i kalorii,
• umożliwić zachowanie przyjemności jedzenia słodkich produktów i napojów,
• zmniejszyć ochotę na słodkie potrawy i ograniczyć spożycie wysokocukrowych przekąsek [1],
• poprawić ogólną jakość diety poprzez ograniczenie cukrów prostych.

Co więcej, badania przeprowadzone w Wielkiej Brytanii w 2018 roku wykazały, że osoby regularnie spożywające napoje z niskokalorycznymi słodzikami częściej spełniały zalecenia dotyczące ograniczania cukrów wolnych niż osoby wybierające napoje słodzone cukrem [2].

Odpowiedź przemysłu spożywczego na globalne wyzwania zdrowotne

W obliczu rosnących wskaźników otyłości, nadwagi i chorób niezakaźnych, rządy na całym świecie – w tym także Unii Europejskiej – apelują do branży spożywczej o podejmowanie działań na rzecz ograniczenia czynników ryzyka. Obejmuje to m.in. zmianę składu produktów w celu zapewnienia konsumentom zdrowszej żywności.

W ramach tych działań opracowano unijne ramy dla krajowych programów dotyczących składu żywności [3], obejmujących w szczególności:

• ograniczenie spożycia soli [4],
• redukcję tłuszczów nasyconych [5],
• zmniejszenie spożycia cukrów [6].

Wspólna inicjatywa w Polsce – reformulacja składu produktów

W Polsce działania na rzecz ograniczenia spożycia cukru i kalorii zostały zainicjowane przez Polską Federację Producentów Żywności Związek Pracodawców (PFPŻ ZP) i realizowane we współpracy z instytucjami publicznymi. W grudniu 2017 roku, z inicjatywy PFPŻ ZP, podpisano list intencyjny w sprawie optymalizacji składu produktów żywnościowych, który miał na celu przeciwdziałanie rosnącej otyłości w społeczeństwie.

W inicjatywie uczestniczyły m.in. Instytut Żywności i Żywienia im. prof. A. Szczygła (IŻŻ), Główny Inspektor Sanitarny oraz organizacje branżowe: POLBISCO, KUPS, POHiD i Związek HoReCa. Porozumienie zostało objęte honorowym patronatem Ministra Zdrowia i dyrektora Narodowego Instytutu Zdrowia Publicznego – Państwowego Zakładu Higieny.

Celem działań było stopniowe obniżanie wartości energetycznej produktów spożywczych i ograniczanie zawartości cukru, co stanowi ważny element reformulacji składu żywności w Polsce.

Zobowiązania branży napojowej

Kontynuacją inicjatywy z 2017 roku było zobowiązanie z 2019 roku dotyczące kategorii napojów, podjęte w ramach Komisji ds. Napojów i Wód w Polskiej Federacji Producentów Żywności (PFPŻ ZP) [8]. Celem było dalsze ograniczanie wartości energetycznej i optymalizacja składu napojów dostępnych na polskim rynku.

Realizacja tych działań była możliwa m.in. dzięki wykorzystaniu niskokalorycznych substancji słodzących, które charakteryzują się znacznie większą mocą słodzącą niż cukier. Dzięki temu producenci mogą stosować je w minimalnych ilościach, zachowując słodki smak przy jednoczesnym zmniejszeniu zawartości cukru i kaloryczności napojów. Zmiany te pozwalają oferować konsumentom produkty o niższej wartości energetycznej, lepiej wpisujące się w zalecenia żywieniowe i działania prozdrowotne [9].

Właściwości słodzików wspierające reformulację

Niskokaloryczne substancje słodzące są znacznie słodsze od cukru, dlatego stosuje się je w minimalnych ilościach. Pozwala to:

• ograniczyć kaloryczność produktów,
• zmniejszyć ilość dodanego cukru,
• zachować słodki smak bez wzrostu wartości energetycznej.

Wpływ słodzików na spożycie kalorii i jakość diety

Liczne badania potwierdziły, że stosowanie niskokalorycznych substancji słodzących zamiast cukru prowadzi do istotnego zmniejszenia liczby spożywanych kalorii – zarówno podczas pojedynczego posiłku, jak i w skali całego dnia [10][11]. Warto podkreślić, że w porównaniu z wodą lub innymi napojami niesłodzonymi nie obserwuje się różnic w bilansie energetycznym, co wskazuje, że słodziki nie zwiększają podaży kalorii.

Dodatkowo, w różnych krajach – m.in. w USA, Wielkiej Brytanii i Brazylii – stwierdzono, że osoby wybierające produkty zawierające niskokaloryczne słodziki mają dietę lepszej jakości [2][12][13][14]. Badania wskazują, że w ich jadłospisie znajduje się mniej produktów wysokocukrowych, a więcej owoców i warzyw, co sprzyja zdrowym nawykom żywieniowym i lepszemu bilansowi energetycznemu.

Bilbiografia

[1] Bellisle F., Intense Sweeteners, Appetite for the Sweet Taste, and Relationship to Weight Management, “Curr Obes Rep”, 4(1)/2015.

[2] Patel L., Alicandron G., La Vecchia C., Low-calorie beverage consumption, diet quality and cardiometabolic risk factor in British adults, “Nutrients”, 10/2018.

[3] http://ec.europa.eu/health/nutrition_physical_activity/docs/euframework_national_nutrients_en.pdf

[4]  http://ec.europa.eu/health/archive/ph_determinants/life_style/nutrition/documents/salt_initiative.pdf

[5] http://ec.europa.eu/health/nutrition_physical_activity/docs/satured_fat_eufnisn_en.pdf

[6] http://ec.europa.eu/health/nutrition_physical_activity/docs/added_sugars_en.pdf

[7] List intencyjny dotyczący współpracy na rzecz optymalizacji wartości energetycznej lub/i składu produktów spożywczych, 2017.

[8] Zobowiązania dla kategorii napojów w zakresie optymalizacji wartości energetycznej lub/i składu tych produktów, 2019.

[9] Gibson S., Ashwell M., Arthur J. i wsp., What can the food and drink industry do to help achieve the 5% free sugars goal?, :Perspect Public Health”, 137(4)/2017.

[10] Rogers P.J., Hogenkamp P.S., de Graaf C. i wsp., Does low-energy sweetener consumption affect energy intake and body weight? A systematic review, including meta-analyses, of the evidence from human and animal studies, “Int J Obes”, 40/2016.

[11] Toews I., Lohner S., de Gaudry D.K., Sommer J., Meerpohl J.J., Association between intake of non-sugar sweeteners and health outcomes: systematic review and meta-analyses of randomised and non-randomised controlled trials and observational studies, “BMJ”, 363/2019.

[12] Drewnowski A., Rehm C.D., Consumption of low-calorie sweeteners among U.S. adults is associated with higher Healthy Eating Index (HEI 2005) scores and more physical activity, “Nutrients”, 6(10)/ 2014.

[13] Leahy M., Ratliff J.C., Riedt C.S., Fulgoni III V.L., Consumption of Low-Calorie Sweetened Beverages Compared to Water Is Associated with Reduced Intake of Carbohydrates and Sugar, with No Adverse Relationships to Glycemic Responses: Results from the 2001–2012 National Health and Nutrition Examination Surveys, “Nutrients”, 9/2017.

[14] Silva Monteiro L., Kulik Hassan B., Melo Rodrigues P.R., Massae Yokoo E., Sichieri R., Alves Pereira R., Use of table sugar and artificial sweeteners in Brazil: National Dietary Survey 2008-2009, “Nutrients”, 10/2018.