Substancje słodzące a dzieci – czy najmłodsi mogą bezpiecznie spożywać substancje słodzące?

Stosowanie substancji słodzących u dzieci od lat budzi dyskusje, jednak oceny naukowe i regulacyjne są jednoznaczne: dopuszczone do obrotu słodziki są bezpieczne również dla najmłodszych konsumentów. Ważne jest jednak, aby zrozumieć, w jakich sytuacjach ich użycie może być pomocne i dlaczego nie powinno zastępować prawidłowych nawyków żywieniowych.

Czy substancje słodzące są bezpieczne dla dzieci?

Substancje słodzące są jednymi z najlepiej przebadanych dodatków do żywności. Ich bezpieczeństwo regularnie oceniają m.in.:

• na poziomie światowym – Wspólny Komitet Ekspertów FAO/WHO ds. Dodatków do Żywności (JECFA),
• na poziomie Unii Europejskiej – Europejski Urząd ds. Bezpieczeństwa Żywności (EFSA).

Organizacje te konsekwentnie potwierdzają, że słodziki są bezpieczne, także w kontekście populacji dziecięcej – pod warunkiem, że ich spożycie mieści się w granicach ADI.

Czy u dzieci istnieje większe ryzyko przekroczenia dopuszczalnej dawki substancji słodzących?

Spożycie substancji słodzących przez dzieci jest niekiedy kwestionowane ze względu na stosunkowo duże ilości spożywanych pokarmów i napojów o słodkim smaku w porównaniu z osobami dorosłymi w przeliczeniu na masę ciała. W konsekwencji, u dzieci obserwuje się tendencję do spożywania większych ilości tych substancji w przeliczeniu na kilogram masy ciała dziennie.

Jednak badania naukowe potwierdzają, że dzieci mogą bezpiecznie spożywać niskokaloryczne substancje słodzące i nie ma ryzyka przekroczenia przez nie wartości ADI (dopuszczalnego dziennego spożycia).

W 2013 r. eksperci panelu EFSA ds. dodatków do żywności i składników odżywczych dodawanych do żywności przeprowadzili pełną ponowną ocenę bezpieczeństwa aspartamu i doszli do wniosku, że nie stanowi on zagrożenia przy obecnych poziomach spożycia. W opinii EFSA ustanowione dla aspartamu ADI jest bezpieczne dla populacji ogólnej (w tym niemowląt, dzieci i kobiet w ciąży), a jego spożycie przez konsumentów jest poniżej ADI [1].

Jak aspartam wpływa na zachowanie i zdrowie dzieci?

W przeszłości sugerowano, że niektóre słodziki, zwłaszcza aspartam, mogą wywoływać:

• nadpobudliwość,
• zaburzenia zachowania,
• problemy neurologiczne.

Jednak kontrolowane badania kliniczne nie potwierdziły żadnego z tych efektów. EFSA wprost stwierdziła, że aspartam:

• nie wpływa na funkcje poznawcze,
• nie powoduje nadpobudliwości,
• nie wywołuje napadów padaczkowych u osób z epilepsją [1,2].

Wynika z tego, że aspartam może być bezpiecznie spożywany przez najmłodszych.

Czy substancje słodzące mogą pomóc w przypadku nadwagi i otyłości u dzieci?

Problem nadmiernej masy ciała dotyczy coraz młodszych grup. Przykładowo, w Polsce,

• 30% dzieci w wieku wczesnoszkolnym,
• 22% młodzieży

ma nadwagę lub otyłość [3].

Stowarzyszenia pediatryczne wskazują, że w przypadku dzieci cierpiących na schorzenia wymagające ograniczenia spożycia cukru i/lub kalorii, takie jak otyłość i cukrzyca typu 1 lub 2, korzystne może być zastosowanie niskokalorycznych substancji słodzących zamiast cukru [4,5].

Istnieje również zgodność badaczy co do tego, że słodziki mogą być stosowane jako część strategii kontrolowania masy ciała i cukrzycy u dzieci, ponieważ nie wpływają one na poziom glukozy we krwi [6].

Substancje słodzące dla dzieci – co pokazują badania?

Badania kliniczne wskazują, że zastąpienie napojów słodzonych cukrem produktami z niskokalorycznymi substancjami słodzącymi:

• zmniejsza ryzyko przyrostu masy ciała,
• pomaga utrzymać stabilną masę ciała,
• wspiera profilaktykę otyłości [7,8,9,10].

Ponadto część badań sugeruje, że słodziki mogą:

• zmniejszać ochotę na słodkie produkty,
• obniżać spożycie dodatkowych kalorii ze słodyczy [11].

Zmiana stylu życia pozostaje kluczowa

Słodziki nie są samodzielną metodą leczenia nadwagi u dzieci. Mogą stanowić element wsparcia, ale podstawą terapii pozostają:

• ograniczenie nadmiernej kaloryczności diety,
• zwiększenie aktywności fizycznej,
• zmniejszenie czasu spędzanego przed ekranem,
• regulacja nawyków związanych ze słodkim smakiem.

Zmiany dotyczące stylu życia są kluczowe dla zachowania dobrego stanu zdrowia.

1. Scientific Opinion on the re-evaluation of aspartame (E 951) as a food additive, https://www.efsa.europa.eu/en/efsajournal/pub/3496
2. EFSA explains the Safety of Aspartame, https://www.efsa.europa.eu/en/corporate/pub/factsheetaspartame
3. Taraszewska A., Nadwaga i otyłość wśród dzieci i młodzieży, https://ncez.pzh.gov.pl/abc-zywienia/nadwaga-i-otylosc-wsrod-dzieci-i-mlodziezy/
4. Wakida-Kuzunoki G.H., Aguiñaga-Villaseñor R.G., Avilés-Cobián R. i wsp., Edulcorantes no calóricos en la edad pediátrica: análisis de la evidencia científica [Low calroie sweeteners in childhood: analysis of the scientific evidence], “Revista Mexicana de Pediatría”, 84(suppl 1)/2017.
5. Baker-Smith C.M., de Ferranti S.D., Cochran W.J., AAP Committee On Nutrition, Section On Gastroenterology, Hepatology, And Nutrition. The Use of Nonnutritive Sweeteners in Children, “Pediatrics”, 144(5)/2019.
6. Diabetes UK. The use of low or no calorie sweeteners. Position Statement, https://www.diabetes.org.uk/professionals/position-statements-reports/food-nutrition-lifestyle/use-of-low-or-no-calorie-sweetners
7. Ebbeling C.B., Feldman H.A., Osganian S.K., Chomitz V.R., Ellenbogen S.J., Ludwig D.S., Effects of decreasing sugar-sweetened beverage consumption on body weight in adolescents: a randomized, controlled pilot study, “Pediatrics”, 117/2006.
8. Ebbeling C.B., Feldman H.A., Chomitz V.R., Antonelli T.A., Gortmaker S.L., Osganian S.K. i wsp., A randomized trial of sugar-sweetened beverages and adolescent body weight, “N Engl J Med”, 367/2012.
9. de Ruyter J.C., Olthof M.R., Seidell J.C., Katan M.B., A trial of sugar-free or sugar-sweetened beverages and body weight in children, “N Engl J Med”, 367(15)/2012.
10. Katan M.B., de Ruyter J.C., Kuijper L.D., Chow C.C., Hall K.D., Olthof M.R., Impact of Masked Replacement of Sugar- Sweetened with Sugar-Free Beverages on Body Weight Increases with Initial BMI: Secondary Analysis of Data from an 18 Month Double–Blind Trial in Children, “Plos One”, 11(7)/2016
11. de Ruyter J.C., Katan M.B., Kuijper L.D. i wsp., The effect of sugar-free versus sugar-sweetened beverages on satiety, liking and wanting: An 18 month randomized double-blind trial in children, “Plos One”, 8(10)/2013.