Niskokaloryczne substancje słodzące a higiena i zdrowie jamy ustnej

Próchnica i choroby przyzębia należą do najczęstszych chorób przewlekłych w populacji globalnej, a jednocześnie zaliczają się do schorzeń o wysokim potencjale prewencji. Oprócz standardowych działań higienicznych istotną rolę odgrywają czynniki profilaktyczne związane z dietą, do których zalicza się zastępowanie cukrów substancjami słodzącymi. Skuteczność takich działań potwierdzają liczne analizy naukowe i opinie zaufanych instytucji [1].

Słodziki a próchnica – jak powstaje próchnica i jak substancje słodzące mogą jej zapobiegać?

Próchnica to choroba, która wywoływana jest przez bakterie bytujące w jamie ustnej. Bakterie te na powierzchni zębów przeprowadzają proces fermentacji węglowodanów, w wyniku którego powstają kwasy, które powodują demineralizację szkliwa oraz jego erozję. Spożywanie cukrów sprzyja temu mechanizmowi, ponieważ cukier zawarty w żywności i napojach jest substratem wykorzystywanym w procesie fermentacji.

Niskokaloryczne substancje słodzące nie zawierają węglowodanów wykorzystywanych w procesie fermentacji, dlatego nie przyczyniają się do rozwoju próchnicy. Zastąpienie cukru słodzikami może więc skutecznie wspierać profilaktykę i zmniejszać ryzyko próchnicy. 

Wpływ słodzików na zdrowie jamy ustnej

Pozytywny wpływ substancji słodzących na zdrowie jamy ustnej jest dobrze udokumentowany. Już w 2011 r. Europejski Urząd ds. Bezpieczeństwa Żywności (EFSA) uznał, że istnieją wystarczające dowody naukowe potwierdzające korzyści wynikające z zamiany cukru na substancje słodzące. Takie rozwiązanie może przyczynić się do utrzymania mineralizacji zębów przez zmniejszenie ich demineralizacji [2]. 

Korzyści te odnoszą się do wszystkich dopuszczonych do stosowania niskokalorycznych substancji słodzących, w tym aspartamu, acesulfamu K, ksylitolu, sorbitolu, mannitolu, maltitolu, laktitolu, izomaltu, erytrytolu czy sukralozy. Na tej podstawie Komisja Europejska dopuściła stosowanie oświadczenia zdrowotnego: „Spożywanie żywności/napojów zawierających <nazwa substancji zastępującej cukier> zamiast cukru pomaga w zachowaniu mineralizacji zębów” [3]. 

Aby możliwe było stosowanie tego oświadczenia zdrowotnego, cukry w żywności i napojach muszą zostać zastąpione substancjami słodzącymi (np. ksylitolem, sorbitolem, mannitolem, maltitolem, laktitolem, izomaltem, erytrytolem, sukralozą czy polidekstrozą, pojedynczo lub w połączeniach) w takich ilościach, aby spożycie produktu nie obniżało pH płytki nazębnej poniżej 5,7 – ani w trakcie, ani w ciągu 30 minut po jego spożyciu.

Guma do żucia bez cukru i jej wpływ na zdrowe zęby i dziąsła

Badania naukowe wykazały, że produkty typu guma do żucia bez cukru odgrywają istotną rolę w profilaktyce stomatologicznej. Ich regularne stosowanie zmniejsza ryzyko rozwoju próchnicy, wspiera zachowanie zdrowych zębów oraz sprzyja utrzymaniu zdrowych dziąseł.

W 2010 r. eksperci Europejskiego Urzędu ds. Bezpieczeństwa Żywności (EFSA) potwierdzili istnienie związku przyczynowo-skutkowego między żuciem gumy bez cukru a ograniczeniem demineralizacji szkliwa i redukcją częstości występowania próchnicy [4]. W konsekwencji Komisja Europejska zezwoliła na stosowanie oficjalnych oświadczeń zdrowotnych, m.in.:

• „guma do żucia bez cukru pomaga w zachowaniu mineralizacji zębów”,
• „guma do żucia bez cukru pomaga neutralizować kwasy powodujące powstawanie płytki nazębnej” [3].

Warunkiem osiągnięcia efektu ochronnego jest żucie gumy przez co najmniej 20 minut po jedzeniu lub piciu. Mechanizm ten opiera się na pobudzaniu wydzielania śliny, która działa buforująco, neutralizuje kwasy i dostarcza jonów wapnia oraz fosforanów potrzebnych do remineralizacji szkliwa. Dzięki temu guma do żucia bez cukru nie tylko zmniejsza ryzyko próchnicy, ale także wspiera naturalne procesy obronne jamy ustnej.

Z punktu widzenia zdrowia jamy ustnej, guma do żucia bez cukru może być traktowana jako prosty i łatwo dostępny element codziennej profilaktyki, który uzupełnia szczotkowanie i nitkowanie zębów. Jej stosowanie jest szczególnie korzystne w sytuacjach, gdy nie ma możliwości natychmiastowego umycia zębów po posiłku.

Inne zastosowania: słodziki w pastach i płynach do płukania jamy ustnej

Niskokaloryczne substancje słodzące znajdują zastosowanie nie tylko w żywności, ale również w preparatach do higieny jamy ustnej – takich jak pasty do zębów czy płyny do płukania. Ich główną funkcją jest poprawa smaku, co zwiększa akceptację produktów, szczególnie wśród dzieci, i sprzyja regularnemu stosowaniu tych preparatów.

Z punktu widzenia profilaktyki stomatologicznej jest to istotne, ponieważ systematyczne szczotkowanie i płukanie jamy ustnej produktami zawierającymi słodziki wspiera codzienną higienę, ogranicza ryzyko próchnicy oraz wzmacnia zęby poprzez utrzymanie odpowiednich warunków do mineralizacji zębów.

Niskokaloryczne substancje słodzące pełnią więc podwójną rolę – nie tylko zastępują cukier w diecie, ale także wspierają zdrowie jamy ustnej jako składniki preparatów profilaktycznych, ułatwiając utrzymanie mocnych i zdrowych zębów oraz dziąseł.

Bibliografia

[1] FDI World Dental Federation, The Challenge of Oral Disease – A call for global action, The Oral Health Atlas, 2015, https://www.fdiworlddental.org/sites/default/files/media/documents/complete_oh_atlas.pdf

[2] Scientific opinion on the substantiation of health claims related to intense sweeteners, EFSA Journal, 9(6)/2011, http://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.2903/j.efsa.2011.2229/epdf

[3] Rozporządzenie Komisji (UE) nr 432/2012 z dnia 16 maja 2012 r., https://eur-lex.europa.eu/legal-content/PL/TXT/?uri=CELEX%3A32012R0432&qid=1657530833333

[4] EFSA Panel on Dietetic Products, Nutrition and Allergies (NDA), EFSA Journal, 8(10)/2010, http://www.efsa.europa.eu/en/efsajournal/pub/1776