Niskokaloryczne substancje słodzące a ciąża

Ciąża to wyjątkowy okres, w którym szczególną uwagę zwraca się na zdrowie matki i rozwijającego się dziecka. Kluczowe znaczenie ma zbilansowana dieta i zdrowy styl życia, obejmujący odpowiednią aktywność fizyczną oraz kontrolę podaży kalorii. W tym kontekście coraz częściej pojawia się pytanie o rolę niskokalorycznych substancji słodzących – czy słodziki w ciąży są bezpieczne i czy mogą wspierać kontrolę masy ciała oraz gospodarki glukozowej?

Słodziki w ciąży, czy mogą być wsparciem dla kobiety?

Kobiety w ciąży z nadwagą lub otyłością powinny szczególnie zwracać uwagę na kontrolę spożycia kalorii. Jedną ze strategii wspierających utrzymanie prawidłowej masy ciała jest zastępowanie cukru substancjami słodzącymi, takimi jak erytrytol, czy sukraloza. Związki te praktycznie nie dostarczają energii, dzięki czemu pozwalają obniżyć kaloryczność diety, jednocześnie zachowując słodki smak posiłków i napojów [1]. To sprawia, że maltitol, ksylitol czy erytrytol w ciąży mogą mieć bardzo ważne zastosowanie.

Słodziki a cukrzyca ciążowa i gospodarka glukozowa

Niskokaloryczne substancje słodzące mogą być wartościowym elementem diety kobiet z cukrzycą ciążową, u których częstsze odczucie głodu utrudnia kontrolę metaboliczną. W przeciwieństwie do cukru, słodziki u kobiet ciężarnych nie podnoszą stężenia glukozy we krwi [2]. Zastępowanie nimi tradycyjnych cukrów prowadzi do mniejszego wzrostu glikemii poposiłkowej w porównaniu z żywnością zawierającą cukier, co sprzyja stabilizacji gospodarki glukozowo-insulinowej i może wspierać prawidłowe prowadzenie ciąży [3].

Czy słodziki pomagają kontrolować apetyt na słodkie?

Ciąża często wiąże się ze zwiększoną ochotą na słodkie produkty. Włączenie do zbilansowanej diety niskokalorycznych substancji słodzących, takich jak aspartam, sukraloza czy erytrytol, pozwala kobietom w ciąży cieszyć się słodkim smakiem żywności i napojów przy znacznie obniżonej kaloryczności. Dzięki temu słodziki mogą wspierać kontrolę apetytu na słodkie, ograniczając jednocześnie nadmierną podaż cukrów prostych.

Aspartam, sukraloza i inne słodziki a ryzyko przedwczesnego porodu

Kwestia bezpieczeństwa spożywania słodzików w ciąży była przedmiotem kilku kontrowersyjnych doniesień. W 2010 r. duńscy badacze sugerowali, że spożywanie napojów z niskokalorycznymi substancjami słodzącymi, w szczególności aspartamem, może zwiększać ryzyko przedwczesnego porodu. Podobne wnioski pojawiły się w pracy C. Cai, A. Sivak i M.H. Davenport z 2021 r. Jednak te tezy pozostają w sprzeczności z licznymi dowodami naukowymi potwierdzającymi bezpieczeństwo słodzików.

Europejski Urząd ds. Bezpieczeństwa Żywności (EFSA), analizując dane w 2011 r., stwierdził jednoznacznie, że „nie ma dostępnych dowodów potwierdzających przyczynowy związek pomiędzy spożywaniem napojów bezalkoholowych słodzonych zamiennikami cukru a przedwczesnym porodem” [5]. Eksperci zaznaczyli jednocześnie, że konieczne są dalsze badania w tym obszarze. Co istotne, EFSA oceniła publikację z 2021 r. jako niewystarczającą do podważenia wcześniejszych opinii dotyczących bezpieczeństwa aspartamu i innych słodzików dopuszczonych do stosowania w UE [6].

Należy podkreślić, że badanie Cai i współautorów opierało się głównie na danych obserwacyjnych o ograniczonej jakości. Sami autorzy ocenili dowody jako „słabe” lub „bardzo słabe”. Tego typu metaanalizy nie pozwalają na potwierdzenie związku przyczynowo-skutkowego – obserwowane zależności mogą wynikać z rezydualnych czynników zakłócających, a także z tzw. odwrotnej przyczynowości (np. kobiety obawiające się nadmiernego przyrostu masy ciała częściej sięgały po napoje dietetyczne).

Niskokaloryczne słodziki a mikrobiom jelitowy niemowląt

Kwestia wpływu słodzików w ciąży na mikrobiom niemowląt była analizowana m.in. w badaniu I. Laforesta-Lapointe i współpracowników z 2021 r. [7]. Autorzy zasugerowali istnienie potencjalnie niekorzystnego związku między spożywaniem napojów z niskokalorycznymi substancjami słodzącymi przez kobiety ciężarne a składem mikrobiomu ich dzieci.

Należy jednak podkreślić, że na mikrobiom jelitowy niemowląt oddziałuje wiele innych czynników: sposób porodu, karmienie piersią, stosowanie antybiotyków w czasie porodu, wiek dziecka czy pochodzenie etniczne. W porównaniu do tych determinant, obserwowany efekt spożywania słodzików był minimalny.

Co więcej, samo badanie miało istotne ograniczenia metodologiczne – obejmowało jedynie małą podgrupę (n = 100) większej kohorty, opierało się na danych deklarowanych przez uczestniczki i miało charakter kliniczno-kontrolny, czyli obserwacyjny. Tego typu badania nie pozwalają na ustalenie związku przyczynowo-skutkowego, a zaobserwowane wyniki mogą być wynikiem rezydualnych czynników zakłócających.

Brakuje obecnie dowodów wskazujących na bezpośredni wpływ spożywania słodzików w ciąży na mikrobiom niemowląt czy ich masę ciała. Wiele zauważonych zależności może wynikać z odwrotnej przyczynowości – np. kobiety obawiające się nadmiernego przyrostu masy ciała częściej sięgały po napoje dietetyczne, aby ograniczyć spożycie cukru i kalorii.

Czy słodziki w ciąży zwiększają ryzyko otyłości u dziecka?

W 2020 r. pojawiły się doniesienia sugerujące, że spożywanie niskokalorycznych substancji słodzących w ciąży może sprzyjać otyłości u potomstwa [8]. Jednak dostępne dowody naukowe nie potwierdzają tej tezy – badania obserwacyjne, na których opierały się takie twierdzenia, obarczone były istotnymi ograniczeniami i ze względu na swój charakter nie mogą dowodzić związku przyczynowo-skutkowego.

W tym samym roku przeprowadzono przegląd systematyczny i metaanalizę wszystkich dostępnych badań na zwierzętach, w których oceniano zarówno skutki metaboliczne, jak i behawioralne ekspozycji na słodziki w czasie ciąży i laktacji [9]. Wyniki jednoznacznie wskazały, że spożycie niskokalorycznych substancji słodzących nie prowadzi do zwiększonego odkładania tkanki tłuszczowej ani do przyrostu masy ciała potomstwa.

Bezpieczne stosowanie słodzików w ciąży

Aktualne dane naukowe i stanowiska instytucji regulacyjnych wskazują, że spożywanie dopuszczonych niskokalorycznych substancji słodzących w granicach akceptowanego dziennego pobrania (ADI) jest bezpieczne w ciąży i nie wiąże się z ryzykiem dla zdrowia matki ani dziecka. W tym kontekście substancje słodzące w ciąży mogą stanowić element zbilansowanej diety kobiet ciężarnych – wspierając kontrolę masy ciała, stabilizację gospodarki glukozowo-insulinowej i ograniczając nadmierne spożycie cukrów prostych.

Warto podkreślić, że pomimo pojawiających się w przestrzeni publicznej kontrowersyjnych opinii, dotychczasowe przeglądy naukowe i stanowiska EFSA czy FDA konsekwentnie potwierdzają bezpieczeństwo stosowania słodzików w ciąży w ramach ustalonych norm.

Bilbiografia

[1] Rogers P.J., Appleton K.M., The effects of low-calorie sweeteners on energy intake and body weight: a systematic review and meta-analyses of sustained intervention studies, “Int J Obes”, 45(3)/2021.

[2] Greyling A., Appleton K.M., Raben A., Mela D.J., Acute glycemic and insulinemic effects of low-energy sweeteners: a systematic review and meta-analysis of randomized controlled trials, “Am J Clin Nutr”, 112(4)/2020.

[3] EFSA NDA (EFSA Panel on Dietetic Products Nutrition and Allergies), Scientific opinion on the substantiation of health claims related to intense sweeteners and contribution to the maintenance or achievement of a normal body weight (ID 1136, 1444, 4299), reduction of post-prandial glycaemic responses (ID 4298), maintenance of normal blood glucose concentrations (ID 1221, 4298), and maintenance of tooth mineralisation by decreasing tooth demineralisation (ID 1134, 1167, 1283) pursuant to Article 13(1) of Regulation (EC) No 1924/2006, “EFSA Journal”, 9/2011.

[4] Cai C., Sivak A., Davenport M.H., Effects of Prenatal Artificial Sweeteners Consumption on Birth Outcomes: A Systematic Review and Meta-Analysis, “Public Health Nutrition”, 14/2021.

[5] Statement of EFSA on the scientific evaluation of two studies related to the safety of artificial sweeteners https://www.efsa.europa.eu/en/efsajournal/pub/2089

[6] Statement of EFSA on the scientific evaluation of two studies related to the safety of artificial sweeteners, “EFSA Journal”, 9(2)/2011, https://efsa.onlinelibrary.wiley.com/doi/epdf/10.2903/j.efsa.2011.2089

[7] Laforest-Lapointe I., Becker A.B., Mandhane P.J., Turvey S.E., Moraes T.J., Sears M.R., Subbarao P., Sycuro L.K., Azad M.B., Arrieta M.C., Maternal consumption of artificially sweetened beverages during pregnancy is associated with infant gut microbiota and metabolic modifications and increased infant body mass index, “Gut Microbes”, 13(1)/2021. 

[8] Azad, M.B., Archibald, A., Tomczyk, M.M. i wsp., Nonnutritive sweetener consumption during pregnancy, adiposity, and adipocyte differentiation in offspring: evidence from humans, mice, and cells, “Int J Obes”, 44/2020.

[9] Morahan H.L., Leenaars C.H.C, Boakes R.A., Rooney K.B., Metabolic and behavioural effects of prenatal exposure to non-nutritive sweeteners: A systematic review and meta-analysis of rodent models, “Physiol Behav”, 1/2020.