Substancje słodzące a układ krążenia

W ostatnich latach w mediach pojawiły się doniesienia sugerujące możliwy związek między spożyciem napojów słodzonych niskokalorycznymi substancjami słodzącymi a ryzykiem chorób układu krążenia. Jednak analiza źródłowych publikacji i stanowiska ekspertów pokazuje, że te obawy nie znajdują potwierdzenia w rzetelnych dowodach naukowych. Słodziki dopuszczone do stosowania w żywności są regularnie oceniane przez międzynarodowe instytucje i uznawane za bezpieczne w granicach ustalonego spożycia.

Czy substancje słodzące zwiększają ryzyko chorób układu krążenia?

W 2020 r. opublikowano badanie obserwacyjne, które sugerowało istnienie takiego związku. Jednak:

• nie istnieją dowody, które potwierdzają, że niskokaloryczne substancje słodzące powodują choroby układu krążenia,
• nie wskazano żadnego mechanizmu biologicznego, który miałby tłumaczyć, w jaki sposób słodziki mogłyby prowadzić do schorzeń sercowo-naczyniowych [1].

Opisywana zależność jest więc jedynie statystyczną korelacją, a nie dowodem na działanie szkodliwe.

Substancje słodzące a układ krążenia – dlaczego badania obserwacyjne nie dowodzą szkodliwego działania?

Źródłowa publikacja z 2020 r. miała charakter obserwacyjny, co oznacza, że:

• nie pozwala ustalić związku przyczynowo-skutkowego,
• jest podatna na wpływ licznych czynników zakłócających,
• wyniki mogą odzwierciedlać odwrotną zależność przyczynowo-skutkową.

W praktyce oznacza to, że osoby z podwyższonym ryzykiem chorób sercowo-naczyniowych (np. z nadwagą, nadciśnieniem, cukrzycą, hipercholesterolemią) mogą częściej sięgać po napoje słodzone słodzikami, aby ograniczyć spożycie cukru i kalorii. To ich stan zdrowia może prowadzić do większej konsumpcji słodzików – a nie odwrotnie [2].

Ponadto w badaniach obserwacyjnych nigdy nie da się w pełni wyeliminować czynników zakłócających, co musi być brane pod uwagę przy interpretacji wyników.

Czy substancje słodzące są bezpieczne dla układu krążenia?

Każda niskokaloryczna substancja słodząca, zanim zostanie dopuszczona do stosowania w żywności, przechodzi wieloetapową i rygorystyczną ocenę bezpieczeństwa prowadzoną przez:

• Wspólny Komitet Ekspertów ds. Dodatków do Żywności FAO/WHO (JECFA),
• Europejski Urząd ds. Bezpieczeństwa Żywności (EFSA),
• amerykańską Agencję ds. Żywności i Leków (FDA).

Oceny te obejmują pełną analizę:

• badań toksykologicznych,
• badań biologicznych i chemicznych,
• obserwacji na zwierzętach,
• badań klinicznych dotyczących wpływu na zdrowie ludzi.

Do stosowania dopuszcza się wyłącznie substancje, które nie budzą zastrzeżeń bezpieczeństwa, a ich dopuszczalne dzienne spożycie (ADI) zostało określone na poziomie zapewniającym ochronę konsumentów.

Substancje słodzące a serce i układ krążenia – podsumowanie

Brak jest dowodów naukowych potwierdzających, że niskokaloryczne substancje słodzące zwiększają ryzyko chorób układu krążenia. Wyniki badań obserwacyjnych, na które powołują się niektóre publikacje, mogą wynikać z czynników zakłócających lub odwrotnej zależności przyczynowo-skutkowej. Oceny bezpieczeństwa prowadzone przez EFSA, JECFA i FDA potwierdzają, że dopuszczone słodziki są bezpieczne w ramach ustalonych limitów spożycia.

1. Pyrogianni V., La Vecchia C., Letter by Pyrogianni and La Vecchia Regarding Article, Artificially Sweetened Beverages and Stroke, Coronary Heart Disease, and All-Cause Mortality in the Women’s Health Initiative, “Stroke”, 50(6)/2019.
2. Sievenpiper J.L., Khan T.A., Ha V., Viguiliouk E., Auyeung R., The importance of study design in the assessment of non-nutritive sweeteners and cardiometabolic health. A letter in response to Azad et al study in CMAJ, “CMAJ”, 189(46)/2017.