Czym jest dopuszczalne dzienne spożycie (ADI)?

Bezpieczeństwo stosowania wszystkich dodatków do żywności, w tym substancji słodzących, jest ściśle kontrolowane na poziomie Unii Europejskiej. Oceny te prowadzi Europejski Urząd ds. Bezpieczeństwa Żywności (EFSA), który analizuje wyniki badań toksykologicznych i klinicznych, aby określić, jakie ilości danej substancji można uznać za całkowicie bezpieczne dla człowieka.

Na podstawie tych ocen EFSA ustala maksymalne dopuszczalne poziomy spożycia dla poszczególnych substancji, a następnie rekomenduje ich wprowadzenie do przepisów prawa żywnościowego obowiązujących w całej Unii Europejskiej. Dzięki temu każda dopuszczona substancja może być stosowana wyłącznie w ilościach, które nie stanowią zagrożenia dla zdrowia konsumentów.

Co oznacza skrót ADI?

Skrót ADI pochodzi od angielskiego wyrażenia Acceptable Daily Intake, co oznacza dopuszczalne dzienne spożycie. Termin ten odnosi się do ilości danej substancji (np. dodatku do żywności, takiego jak substancje słodzące), którą człowiek może spożywać codziennie przez całe życie bez ryzyka negatywnego wpływu na zdrowie.

Według definicji Światowej Organizacji Zdrowia (WHO), ADI najczęściej jest wyrażone w miligramach substancji na kilogram masy ciała na dzień. W praktyce oznacza to, że im niższe ADI danej substancji, tym bardziej restrykcyjne są limity jej stosowania w żywności.

Wszystkie substancje słodzące dopuszczone w Unii Europejskiej mają ustalone wartości ADI określone przez Europejski Urząd ds. Bezpieczeństwa Żywności (EFSA) oraz Wspólny Komitet Ekspertów FAO/WHO ds. Dodatków do Żywności (JECFA).

Jak ustala się ADI?

Ustalanie wartości ADI to proces naukowy, który wymaga szerokiej analizy danych toksykologicznych i klinicznych. Odpowiada za niego Europejski Urząd ds. Bezpieczeństwa Żywności (EFSA), który ocenia bezpieczeństwo każdej substancji dodatkowej wykorzystywanej w żywności.

Podstawą do określenia dopuszczalnego dziennego spożycia są badania toksykologiczne na zwierzętach i w modelach eksperymentalnych, w których ustala się tzw. NOAEL (No Observed Adverse Effect Level) lub NOEL (No Observed Effect Level) – czyli poziom, przy którym nie obserwuje się żadnych negatywnych skutków zdrowotnych.

Na podstawie tego poziomu, z uwzględnieniem współczynników bezpieczeństwa (najczęściej 100–1000), określa się wartość ADI dla ludzi. Ma to na celu zapewnienie odpowiedniego marginesu bezpieczeństwa, który chroni konsumentów, także grupy szczególnie wrażliwe – dzieci, kobiety w ciąży i osoby starsze.

Rodzaje substancji według poziomu ADI

EFSA i WHO wyróżniają dwie główne kategorie substancji dodatkowych w zależności od ich wartości ADI:

• Substancje o limitowanym dopuszczalnym dziennym spożyciu – wymagają precyzyjnego określenia maksymalnych poziomów stosowania w produktach spożywczych. W przypadku przekroczenia ADI, długotrwałe spożycie mogłoby stanowić potencjalne ryzyko zdrowotne.
• Substancje o nielimitowanym dopuszczalnym spożyciu – stosowane są zgodnie z zasadą quantum satis, czyli w najmniejszej ilości niezbędnej do osiągnięcia zamierzonego efektu technologicznego, przy zachowaniu zasad dobrej praktyki produkcyjnej.

Dlaczego profesjonaliści polegają na ADI?

Dopuszczalne dzienne spożycie (ADI) jest międzynarodowym standardem bezpieczeństwa, stosowanym przez organy nadzoru żywności w Unii Europejskiej i na całym świecie. Dzięki temu konsumenci mogą mieć pewność, że dodatki – w tym substancje słodzące – stosowane w żywności są bezpieczne w ilościach, w jakich występują w diecie.

EFSA regularnie prowadzi ponowne oceny bezpieczeństwa substancji słodzących, aby uwzględniać najnowsze dane naukowe. Przykładowo:

• w 2013 r. aspartam (E951) przeszedł jedną z najbardziej kompleksowych ocen ryzyka, która potwierdziła jego bezpieczeństwo dla ludzi;
• w 2025 r. acesulfam K (E950) i sukraloza (E955) ponownie uzyskały pozytywną opinię EFSA, która potwierdziła brak obaw toksykologicznych przy ustalonych poziomach spożycia.

Warto dodać, że aktualne badania pokazują, iż rzeczywiste spożycie słodzików w Europie i na świecie pozostaje znacznie poniżej wartości ADI – nawet wśród osób spożywających duże ilości produktów zawierających substancje słodzące.

Spożycie substancji słodzących w praktyce

Globalne dane: przegląd literatury naukowej z 2018 roku^[1] wykazał, że poziomy narażenia na słodziki są znacznie poniżej ADI w populacji ogólnej, a w ostatnich latach nie odnotowano wzrostu ich spożycia.

Dane europejskie: w Europie opublikowano ponad 20 badań^[2],[3], które potwierdzają, że nawet osoby o wysokim poziomie konsumpcji słodzików nie przekraczają wartości ADI. Dotyczy to również małych dzieci i osób z cukrzycą.

W praktyce oznacza to, że przeciętny konsument musiałby spożywać kilkanaście litrów napojów słodzonych każdego dnia, aby zbliżyć się do granicy ADI – co jest nierealne w normalnej diecie.

Podsumowanie

Wartość ADI (Acceptable Daily Intake) stanowi naukową podstawę bezpieczeństwa dodatków do żywności, w tym substancji słodzących. Jest to ilość, którą można spożywać codziennie przez całe życie bez ryzyka dla zdrowia, a jej ustalenie poprzedzają rygorystyczne analizy EFSA i WHO.

Wszystkie dopuszczone w UE słodziki – takie jak acesulfam K, aspartam, sukraloza, sacharyna, cyklaminiany i stewia – mają bezpieczne wartości ADI potwierdzone w badaniach, a rzeczywiste spożycie przez konsumentów pozostaje znacznie niższe od tych limitów.

1. Renwick A.G., The use of a sweetener substitution method to predict dietary exposures for the intense sweetener rebaudioside A, “Food Chem. Toxicol.”, 46/2008.
2. Martyn D., Darch M., Roberts A. i wsp., Low-/No-Calorie Sweeteners: A Review of Global Intakes, “Nutrients”, 10(3)/2018.
3. Renwick A.G., The intake of intense sweeteners – an update review, “Food Addit Contam”, 23/2006.