Czym są substancje słodzące?

Substancje słodzące to, zgodnie z definicją prawną, dodatki do żywności stosowane w celu nadania środkom spożywczym słodkiego smaku lub stosowane w słodzikach stołowych^[1]. Ich głównym zadaniem jest zastąpienie tradycyjnego cukru (sacharozy) w produktach spożywczych i napojach, przy jednoczesnym ograniczeniu wartości energetycznej.

Istnieje 19 związków z grupy substancji słodzących, które dopuszczone są do stosowania w Unii Europejskiej. 11 z nich zalicza się do grupy tzw. substancji intensywnie słodzących – określanych również jako niskokaloryczne lub bezkaloryczne substancje słodzące. Należą do nich:

• acesulfam K (E950),
• aspartam (E951),
• sól aspartamu i acesulfamu (E962),
• cyklaminiany (E952),
• neohesperydyna DC (E959),
• sacharyna (E954),
• sukraloza (E955),
• taumatyna (E957),
• neotam (E961),
• adwantam (E969),
• oraz glikozydy stewiolowe (E960).

Ich słodki smak jest bardzo intensywny – niektóre związki są nawet kilkaset razy słodsze od cukru stołowego. Jednocześnie nie zawierają lub zawierają mniejszą liczbę kalorii w porównaniu do cukru białego. Oznacza to, że w wielu przypadkach dodanie bardzo małej ilości takiej substancji wystarcza do uzyskania efektu słodzącego, bez znaczącego wpływu na kaloryczność produktu końcowego.

W literaturze naukowej substancje te nazywane są również nieodżywczymi lub nieenergetycznymi substancjami słodzącymi, substancjami o dużej mocy słodzącej albo po prostu słodzikami niskokalorycznymi. Wszystkie te określenia odnoszą się do jednej grupy związków – takich, które nadają produktom słodki smak bez zwiększania ich wartości energetycznej.

Historia i rozwój substancji słodzących

Słodziki są bezpiecznie wykorzystywane już od ponad 100 lat^[2]. W Europie zaczęto je stosować w latach 70. XX wieku. Pierwszym szeroko używanym związkiem słodzącym była sacharyna, odkryta w 1879 roku. Od tego czasu opracowano wiele innych substancji nadających słodki smak, takich jak acesulfam K, aspartam, cyklaminiany czy sukraloza, które obecnie stosuje się w żywności i napojach na całym świecie.

Najmłodszą grupą niskokalorycznych substancji słodzących są glikozydy stewiolowe, potocznie znane jako stewia. Zostały zatwierdzone do stosowania w Europie w 2011 roku i stanowią przykład naturalnego środka słodzącego pochodzenia roślinnego.

Substancje słodzące a zdrowy styl życia

Obecnie coraz większy nacisk kładzie się na zdrowy styl życia, który obejmuje zarówno aktywność fizyczną, jak i zbilansowaną dietę o odpowiedniej wartości energetycznej. Wzrost częstości występowania nadwagi, otyłości i chorób z nimi związanych – takich jak cukrzyca typu 2, nadciśnienie tętnicze czy zaburzenia lipidowe – sprawia, że redukcja spożycia cukru jest jednym z najważniejszych elementów profilaktyki zdrowotnej.

W tym kontekście niskokaloryczne substancje słodzące mogą być dobrym rozwiązaniem, ponieważ pozwalają zachować słodki smak przy minimalnym udziale kalorii. Dzięki temu mogą wspierać osoby dążące do redukcji masy ciała lub utrzymania prawidłowej wagi.

Naukowe stanowiska, w tym Consensus Statement on Benefits of Low Calorie Sweeteners (Nutrition Bulletin, 2014)^[3], podkreślają, że stosowanie słodzików może pomagać w ograniczeniu spożycia energii oraz w realizacji zaleceń dietetycznych dotyczących redukcji cukrów prostych – bez konieczności rezygnacji ze słodkiego smaku.

Gdzie wykorzystuje się substancje słodzące?

Substancje słodzące są szeroko stosowane w wielu produktach spożywczych i napojach. Znajdują zastosowanie zarówno w przemyśle spożywczym, jak i farmaceutycznym.

Najczęściej wykorzystywane są w:

• napojach bezalkoholowych i napojach typu „light” lub „zero”,
• gumach do żucia,
• wyrobach cukierniczych i deserach mlecznych,
• dżemach, sosach, lodach i przetworach owocowych,
• słodzikach stołowych (w proszku lub tabletkach),
• oraz preparatach farmaceutycznych i suplementach diety, gdzie poprawiają smak produktów.

Niska kaloryczność produktów słodzonych słodzikami sprawia, że chętnie sięgają po nie osoby dbające o masę ciała, aktywne fizycznie lub ograniczające cukry w diecie. Z kolei osoby chore na cukrzycę lub dbające o zdrowie jamy ustnej wybierają je ze względu na brak wpływu na poziom glukozy i brak działania próchnicotwórczego.

Podsumowanie

Substancje słodzące to jedna z najlepiej przebadanych grup dodatków do żywności. Stosowane zgodnie z przepisami są bezpieczne dla zdrowia, a ich wprowadzenie do diety może pomóc w ograniczeniu spożycia cukru i kalorii – bez rezygnacji ze słodkiego smaku.

1. Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1333/2008 z dnia 16 grudnia 2008 r. w sprawie dodatków do żywności.
2. Caballero B., Trugo L., Finglas P., Encyclopedia of Food Sciences and Nutrition, Academic Press Ltd., 2003.
3. Gibson S. i in., Consensus statement on benefits of low calorie sweeteners, “Nutrition Bulletin” 39(4)/2014.