Czy słodziki wpływają na apetyt i uczucie sytości? Co pokazują dowody naukowe

Badania kliniczne nie wskazują, aby substancje słodzące jako grupa systematycznie zwiększały apetyt lub osłabiały uczucie sytości. W części badań produkty ze słodzikami krótkotrwale słabiej ograniczały odczuwanie głodu niż produkty zawierające cukier. Wynikało to jednak przede wszystkim z różnic w ilości dostarczanej energii. Nie oznacza to, że słodziki zwiększają apetyt w porównaniu z produktami bezkalorycznymi, takimi jak woda, ani że prowadzą do spożywania większych ilości żywności.

Czy słodziki zwiększają apetyt?

Obecne dowody naukowe nie potwierdzają tezy, że substancje słodzące zwiększają apetyt. Interpretacja wyników wymaga jednak uwzględnienia tego, co badacze mierzą i z czym porównują produkt zawierający słodzik [1,2].

W badaniach klinicznych uczestnicy najczęściej oceniają:

• odczuwany głód,
• uczucie sytości,
• chęć jedzenia,
• przewidywaną wielkość kolejnego posiłku.

Są to subiektywne odczucia. Dostarczają informacji o reakcji uczestnika, ale nie pokazują bezpośrednio, ile jedzenia dana osoba później spożyje. Dlatego badacze zestawiają je z wielkością kolejnego posiłku lub całkowitym spożyciem energii.

Na wynik wpływa także rodzaj grupy kontrolnej. Produkt zawierający cukier dostarcza energii, dlatego może krótkotrwale silniej ograniczać głód niż produkt ze słodzikiem. Taka różnica nie oznacza jednak, że słodzik sam w sobie pobudza apetyt.

Dobrze pokazuje to badanie Chakravartti i wsp. z 2025 roku [3]. Po wypiciu napoju z sukralozą uczestnicy odczuwali większy głód niż po napoju z sacharozą. Nie stwierdzono jednak większego odczuwania głodu po spożyciu sukralozy niż po wypiciu wody. Wynik wskazuje więc przede wszystkim na różnicę między napojem dostarczającym energii a napojem bez kalorii. Nie dowodzi natomiast, że sukraloza sama w sobie nasila apetyt.

Dlatego wpływu słodzików na apetyt nie należy oceniać na podstawie jednego parametru. Pełna analiza powinna uwzględniać:

• odczuwany głód i sytość,
• ilość jedzenia spożytą podczas kolejnego posiłku,
• całkowite spożycie energii,
• czas trwania badania,
• rodzaj słodzika,
• skład badanego produktu,
• zastosowaną grupę kontrolną.

Jaki jest wpływ substancji słodzących na apetyt według dostępnych metaanaliz?

Metaanalizy obejmujące między innymi stewię oraz mieszaniny aspartamu i acesulfamu K nie wykazały istotnego nasilenia apetytu.

Zare i wsp. [1] przeanalizowali 11 randomizowanych badań klinicznych z udziałem 428 dorosłych. Oceniano w nich głód, sytość i przewidywane spożycie jedzenia. W żadnym z tych obszarów nie wykazano istotnych różnic między stewią a zastosowanymi grupami kontrolnymi. Stewia nie zwiększała więc apetytu, ale nie wykazywała również wyraźnego działania zwiększającego odczuwanie sytości.

Mehat i wsp. [2] uwzględnili osiem randomizowanych badań klinicznych z udziałem 274 osób. Badania dotyczyły mieszanin aspartamu i acesulfamu K. Nie stwierdzono istotnych różnic w poziomie głodu, pełności ani chęci jedzenia między produktami zawierającymi te substancje a produktami kontrolnymi.

W analizowanych badaniach spożycie energii w grupach otrzymujących aspartam i acesulfam K było niższe niż w grupach kontrolnych. Jednocześnie uczestnicy nie deklarowali mniejszego apetytu. Wynik ten pokazuje, że ilość spożytej energii może się zmienić bez wyraźnej zmiany odczuwanego głodu lub sytości.

Wyniki dostępnych metaanaliz nie wskazują zatem, aby analizowane substancje słodzące zwiększały apetyt.

Czy rodzaj substancji słodzącej ma znaczenie dla apetytu?

Rodzaj substancji słodzącej może wpływać na krótkotrwałe reakcje organizmu, ale badania kliniczne nie wskazują, aby jedna konkretna substancja konsekwentnie zwiększała apetyt bardziej niż inne. Poszczególne związki różnią się budową, metabolizmem, intensywnością słodkiego smaku oraz sposobem wykorzystania w produktach.

Znaczenie może mieć również to, czy dana substancja słodząca występuje samodzielnie, czy w połączeniu z innymi. W gotowych produktach często stosuje się mieszaniny kilku substancji, aby uzyskać określony profil smaku. Dlatego reakcja po spożyciu napoju lub deseru nie zawsze wynika z działania jednego składnika.

Badania bezpośrednio porównujące różne substancje słodzące pokazują jednak więcej podobieństw niż powtarzalnych różnic w zakresie odczuwania apetytu. Anton i wsp. [4] porównali produkty zawierające stewię, aspartam lub sacharozę. Uczestnicy nie różnili się pod względem deklarowanego głodu i sytości po stewii oraz aspartamie, mimo różnic w wartości energetycznej produktów.

Czytaj także: 10 faktów o słodzikach

Czy organizm adaptuje się do regularnego spożywania substancji słodzących?

Regularne spożywanie substancji słodzących nie wydaje się prowadzić do stopniowego wzrostu apetytu. W badaniach trwających od kilku tygodni do roku nie obserwowano narastania głodu w porównaniu z wodą. W części prób odczuwany głód nawet się zmniejszał.

Adaptacja może oznaczać, że wraz z upływem czasu:

• głód staje się silniejszy,
• sytość utrzymuje się krócej,
• rośnie chęć jedzenia,
• zwiększa się spożycie energii.

Takiego wzorca nie zaobserwowano w 12-tygodniowym badaniu z udziałem 303 osób uczestniczących w programie redukcji masy ciała. Osoby pijące napoje zawierające substancje słodzące deklarowały większy spadek odczuwalnego głodu niż osoby pijące wodę. Regularna ekspozycja na słodki smak nie prowadziła więc w tym badaniu do nasilenia apetytu [5].

Podobne wnioski przyniosło roczne badanie SWITCH. Uczestnicy spożywali codziennie co najmniej dwie porcje napojów ze substancjami słodzącymi albo wodę. Po 52 tygodniach poziom głodu nie wzrósł istotnie w żadnej z grup. Wynik nie wskazuje zatem, aby długotrwałe spożywanie napojów ze substancjami słodzącymi stopniowo osłabiało kontrolę apetytu [6].

Czy słodziki wpływają na odczuwanie sytości?

Substancje słodzące nie wykazują jednego, stałego wpływu na sytość – w większości badań nie obserwowano jednak istotnego osłabienia uczucia pełności ani skrócenia czasu odczuwania sytości po ich spożyciu. W metaanalizie dotyczącej stewii wyniki pozostawały zbliżone do grup kontrolnych. Podobne obserwacje opisano w badaniach mieszanin aspartamu i acesulfamu K [1,2].

Sytość nie zależy jednak wyłącznie od obecności słodkiego smaku. Wpływają na nią także:

• wartość energetyczna produktu,
• jego objętość i konsystencja,
• zawartość białka, tłuszczu oraz błonnika,
• wielkość spożytej porcji.

Z tego powodu napój ze słodzącą substancją bez wartości energetycznej może wywoływać inną reakcję niż napój zawierający cukier. Różnica nie musi jednak oznaczać, że substancja słodząca zaburza odczuwanie sytości. Cukier dostarcza energii i wywołuje odpowiedź metaboliczną, której nie powoduje sam słodki smak.

Pokazuje to randomizowane badanie SWEET. Po napojach zawierających różne mieszaniny substancji słodzących odnotowano niewielkie różnice w uczuciu pełności, chęci jedzenia i przewidywanej wielkości kolejnego posiłku w porównaniu z napojem zawierającym sacharozę. Zmiany te nie przełożyły się jednak na różnice w spożyciu energii w ciągu kolejnych 24 godzin [7].

Czy organizm kompensuje kalorie usunięte z produktu dzięki zastosowaniu substancji słodzących?

Organizm może częściowo kompensować energię usuniętą z produktu, ale zwykle nie wyrównuje jej w całości podczas kolejnego posiłku. Oznacza to, że po produkcie zawierającym substancję słodzącą uczestnicy mogą później zjeść nieco więcej niż po produkcie z cukrem. Całkowite spożycie energii nadal może jednak pozostać niższe.

Taką reakcję określa się jako kompensację energetyczną. Badacze oceniają ją w dwóch krokach:

1. sprawdzają, ile uczestnik zjadł podczas kolejnego posiłku;
2. uwzględniają energię dostarczoną zarówno przez badany produkt, jak i późniejszy posiłek.

To rozróżnienie jest ważne. Większy kolejny posiłek nie musi oznaczać, że uczestnik spożył więcej energii łącznie.

Dobrze pokazuje to metaanaliza Lee i wsp. [8], która obejmowała 35 badań krzyżowych i 116 porównań. W analizie produktów o podobnej słodkości uczestnicy po wariancie ze słodzącą substancją o małej lub zerowej wartości energetycznej spożywali podczas kolejnego posiłku średnio o około 59 kcal więcej niż po wariancie zawierającym kaloryczną substancję słodzącą. Po uwzględnieniu energii dostarczonej przez sam produkt całkowite spożycie było jednak średnio o około 132 kcal niższe. Wynik wskazuje na częściową, a nie pełną kompensację energetyczną.

Mechanizm można przedstawić na prostym przykładzie:

• produkt ze słodzącą substancją dostarcza mniej energii niż jego odpowiednik z cukrem;
• uczestnik zjada nieco więcej podczas kolejnego posiłku;
• dodatkowe jedzenie pokrywa tylko część wcześniejszej różnicy;
• całkowite spożycie energii pozostaje niższe.

Poszczególne badania pokazują, że stopień kompensacji może się różnić. W badaniu Tey i wsp. uczestnicy jedli więcej podczas obiadu po napojach zawierających aspartam i stewię niż po napoju z sacharozą. Po zsumowaniu energii z napojów i posiłków nie stwierdzono jednak różnic w spożyciu w ciągu całego dnia [9].

Czytaj także: Substancje słodzące a redukcja masy ciała

Czy słodki smak stymuluje hormony sytości?

Sam słodki smak nie wywołuje zwykle takiej odpowiedzi hormonalnej jak spożycie cukru lub innych składników dostarczających energii. Napoje zawierające substancje słodzące wpływają na hormony regulujące apetyt podobnie jak woda. Cukier wywołuje natomiast odpowiedź związaną z jego trawieniem i wykorzystaniem przez organizm [10,11].

W regulacji apetytu uczestniczą między innymi:

• GLP-1 – jego stężenie wzrasta po posiłku i uczestniczy w regulacji sytości;
• PYY – pomaga ograniczać apetyt po spożyciu żywności;
• grelina – jej stężenie zwykle rośnie przed posiłkiem i spada po jego spożyciu;
• GIP – uczestniczy głównie w regulacji odpowiedzi insulinowej po posiłku.

Receptory słodkiego smaku występują nie tylko w jamie ustnej, lecz także w przewodzie pokarmowym. Na tej podstawie powstała hipoteza, że substancje słodzące mogą pobudzać wydzielanie hormonów sytości bez dostarczania energii. Wyniki badań z udziałem ludzi nie potwierdzają jednak, aby sama słodycz wystarczała do wywołania pełnej odpowiedzi hormonalnej.

W badaniu Steinert i wsp. [10] zdrowi uczestnicy otrzymywali glukozę, fruktozę oraz roztwory aspartamu, acesulfamu K lub sukralozy. Glukoza:

• zwiększała wydzielanie GLP-1 i PYY,
• obniżała stężenie greliny,
• wpływała na subiektywne odczuwanie apetytu.

Roztwory zawierające substancje słodzące nie wywoływały podobnej odpowiedzi. Pomimo słodkiego smaku ich wpływ na analizowane hormony i odczuwany apetyt był niewielki.

Szerszy obraz przedstawia przegląd systematyczny i metaanaliza sieciowa Zhang i wsp. [11], w której autorzy połączyli wyniki 36 krótkoterminowych badań z udziałem 472 osób. Napoje zawierające substancje słodzące, spożywane bez dodatkowych składników odżywczych, wpływały podobnie jak woda na:

• GLP-1,
• PYY,
• grelinę,
• GIP,
• insulinę i glukozę.

Napoje zawierające cukier zwiększały natomiast między innymi stężenia glukozy, insuliny, GLP-1 i GIP.

Różnica ta nie oznacza, że substancje słodzące zaburzają wydzielanie hormonów sytości. Produkt bez energii nie dostarcza organizmowi takich samych bodźców jak cukier. Nie należy więc oczekiwać identycznej odpowiedzi hormonalnej tylko dlatego, że oba produkty mają słodki smak.

Warto też pamiętać, że zmiana stężenia pojedynczego hormonu nie pozwala przewidzieć całego zachowania żywieniowego. Na sytość wpływają równocześnie:

• wartość energetyczna posiłku,
• zawartość białka, tłuszczu i błonnika,
• objętość oraz konsystencja produktu,
• tempo opróżniania żołądka,
• reakcje układu nerwowego.

Dlaczego badania nad substancjami słodzącymi i apetytem dają różne wyniki?

Badania mogą dawać różne wyniki, ponieważ różnią się zasadami badania, rodzajem produktu i sposobem pomiaru apetytu. Pozorne sprzeczności często wynikają więc z tego, że poszczególne eksperymenty odpowiadają na inne pytania.

Znaczenie ma przede wszystkim grupa kontrolna. Porównanie substancji słodzącej z wodą pokazuje wpływ samego słodkiego smaku bez energii. Porównanie z cukrem ocenia natomiast skutki zastąpienia produktu dostarczającego energii wariantem o niższej wartości energetycznej. Dlatego większy głód po sukralozie niż po sacharozie nie oznacza automatycznie większego głodu niż po wodzie.

Wyniki zależą również od rodzaju substancji słodzącej i składu produktu. Aspartam, sukraloza, acesulfam K i glikozydy stewiolowe to różne związki. Często występują też w mieszaninach. Na sytość wpływają ponadto objętość, konsystencja oraz zawartość białka, tłuszczu i błonnika.

Badania nie zawsze mierzą ten sam efekt. Mogą oceniać:

• deklarowany głód i pełność,
• hormony regulujące apetyt,
• reakcję mózgu na żywność,
• wielkość kolejnego posiłku,
• całkowite spożycie energii.

Zmiana jednego parametru nie musi prowadzić do zmiany pozostałych. Przykładowo niewielkie różnice w odczuwaniu apetytu nie zawsze przekładają się na większe spożycie jedzenia.

Znaczenie ma także czas obserwacji. Badania trwające kilka godzin pokazują reakcję na pojedynczy produkt. Dłuższe próby pozwalają ocenić, czy efekt utrzymuje się przy regularnym spożywaniu.

Na wyniki mogą wpływać również cechy uczestników, takie jak płeć, masa ciała, stan metaboliczny i wcześniejsze spożycie substancji słodzących.

Różne wyniki nie muszą więc oznaczać sprzeczności. Często opisują inne substancje, produkty i etapy regulacji apetytu. Dlatego każdy rezultat należy interpretować w kontekście zastosowanej metodologii badania.

---

Bibliografia

1. Zare, M., Zeinalabedini, M., Ebrahimpour-Koujan, S., & Azadbakht, L. (2025). Effects of stevia consumption on appetite in adults: A systematic review and dose-response meta-analysis of randomized controlled trials. Obesity reviews : an official journal of the International Association for the Study of Obesity, 26(6), e13902.
2. Mehat, K., Chen, Y., & Corpe, C. P. (2022). The combined effects of aspartame and acesulfame-K blends on appetite: a systematic review and meta-analysis of randomized clinical trials. Advances in Nutrition, 13(6), 2329-2340.
3. Chakravartti, S. P., Jann, K., Veit, R., Liu, H., Yunker, A. G., Angelo, B., Monterosso, J. R., Xiang, A. H., Kullmann, S., & Page, K. A. (2025). Non-caloric sweetener effects on brain appetite regulation in individuals across varying body weights. Nature metabolism, 7(3), 574–585.
4. Anton, S. D., Martin, C. K., Han, H., Coulon, S., Cefalu, W. T., Geiselman, P., & Williamson, D. A. (2010). Effects of stevia, aspartame, and sucrose on food intake, satiety, and postprandial glucose and insulin levels. Appetite, 55(1), 37–43.
5. Peters, J. C., Wyatt, H. R., Foster, G. D., Pan, Z., Wojtanowski, A. C., Vander Veur, S. S., Herring, S. J., Brill, C., & Hill, J. O. (2014). The effects of water and non-nutritive sweetened beverages on weight loss during a 12-week weight loss treatment program. Obesity (Silver Spring, Md.), 22(6), 1415–1421.
6. Harrold, J. A., Hill, S., Radu, C., Thomas, P., Thorp, P., Hardman, C. A., Christiansen, P., & Halford, J. C. G. (2024). Non-nutritive sweetened beverages versus water after a 52-week weight management programme: a randomised controlled trial. International journal of obesity (2005), 48(1), 83–93.
7. Almiron-Roig, E., Navas-Carretero, S., Castelnuovo, G., Kjølbæk, L., Romo-Hualde, A., Normand, M., Maloney, N., Hardman, C. A., Hodgkins, C. E., Moshoyiannis, H., Finlayson, G., Scott, C., Raats, M. M., Harrold, J. A., Raben, A., Halford, J. C. G., & Martínez, J. A. (2023). Impact of acute consumption of beverages containing plant-based or alternative sweetener blends on postprandial appetite, food intake, metabolism, and gastro-intestinal symptoms: Results of the SWEET beverages trial. Appetite, 184, 106515.
8. Lee, H. Y., Jack, M., Poon, T., Noori, D., Venditti, C., Hamamji, S., & Musa-Veloso, K. (2021). Effects of unsweetened preloads and preloads sweetened with caloric or low-/no-calorie sweeteners on subsequent energy intakes: a systematic review and meta-analysis of controlled human intervention studies. Advances in Nutrition, 12(4), 1481-1499.
9. Tey, S. L., Salleh, N. B., Henry, J., & Forde, C. G. (2017). Effects of aspartame-, monk fruit-, stevia- and sucrose-sweetened beverages on postprandial glucose, insulin and energy intake. International journal of obesity (2005), 41(3), 450–457.
10. Steinert, R. E., Frey, F., Töpfer, A., Drewe, J., & Beglinger, C. (2011). Effects of carbohydrate sugars and artificial sweeteners on appetite and the secretion of gastrointestinal satiety peptides. The British journal of nutrition, 105(9), 1320–1328.
11. Zhang, R., Noronha, J. C., Khan, T. A., McGlynn, N., Back, S., Grant, S. M., Kendall, C. W. C., & Sievenpiper, J. L. (2023). The Effect of Non-Nutritive Sweetened Beverages on Postprandial Glycemic and Endocrine Responses: A Systematic Review and Network Meta-Analysis. Nutrients, 15(4), 1050.